खालील माहिती IRCTC आणि IRFC ला नवरत्न दर्जा या विषयावर आधारित आहे. अभ्यासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे मुद्दे दिले आहेत|MPSC Current Affairs
IRCTC व IRFC ला नवरत्न दर्जा (3 मार्च 2025):
केंद्र सरकारने 3 मार्च 2025 रोजी IRCTC आणि IRFC या दोन कंपन्यांना नवरत्न दर्जा दिला.
IRCTC – देशातील 25 वी नवरत्न कंपनी
IRFC – देशातील 26 वी नवरत्न कंपनी
भारतीय रेल्वेची नवरत्न कंपन्यांची संख्या : 7 ही सूचीबद्ध CPSEs (Central Public Sector Enterprises) आता नवरत्न आहेत.
नवरत्न दर्जा कोण देतो ? अर्थ मंत्रालयाचा सार्वजनिक उपक्रम विभाग (Department of Public Enterprises) नवरत्न दर्जासाठी निवड करतो.
नवरत्न दर्जाचे फायदे:
- कंपन्यांना 1000 कोटी रुपयांपर्यंतची गुंतवणूक सरकारी मंजुरीशिवाय करता येते.
- अधिक वित्तीय व प्रशासकीय स्वायत्तता प्राप्त होते.
नवरत्न दर्जासाठी विचारात घेतले जाणारे निर्देशक (6 निकष):
- निव्वळ नफ्याचे निव्वळ मूल्याशी गुणोत्तर
- मनुष्यबळ खर्चाचे एकूण खर्चाशी गुणोत्तर
- वापरलेल्या भांडवलावर PBDIT (Depreciation, Interest, Tax पूर्व नफा) गुणोत्तर
- PBIT (Interest, Tax पूर्व नफा) चे उलाढालीशी गुणोत्तर
- प्रति शेअर कमाई (EPS)
- आंतर-क्षेत्रीय कामगिरी
IRFC (Indian Railway Finance Corporation):
स्थापना: डिसेंबर 1986
उद्देश: भारतीय रेल्वेला देशांतर्गत व आंतरराष्ट्रीय बाजारातून आर्थिक निधी उभारणे
भूमिका: रेल्वेच्या मोठ्या प्रकल्पांना निधी पुरवठा
IRCTC (Indian Railway Catering and Tourism Corporation):
स्थापना: 27 सप्टेंबर 1999
उद्देश:
- रेल्वे व स्टेशनवरील खानपान सेवा
- हॉटेल, टूर पॅकेजेस, जागतिक आरक्षण प्रणाली
- देशांतर्गत व आंतरराष्ट्रीय पर्यटनाला चालना देणे
नवरत्न दर्जा प्राप्त इतर 5 रेल्वे कंपन्या:
- CONCOR (2014)
- RVNL (2023)
- RITES Ltd. (2023)
- IRCON International Ltd. (2023)
- RailTel Corporation of India Ltd. (2024)
mpsc current affairs
